Sunday, 9 April 2017

Ιστορίες για γάτες | Μισή αρχοντιά


Κυριακή 9 Απριλίου 2017 - Μόλις γύρισα από την περιστασιακή  δουλειά μου· όταν λέω περιστασιακή, εννοώ για 5 μέρες και μερικές ώρες κάθε μέρα. Δεν πληρώνομαι, διότι κάνω απλά μια εξυπηρέτηση σε μια φίλη για μερικές μέρες που θα λείψει. Παρόλα αυτά, είναι ίσως μια από τις ελάχιστες φορές που έχω νιώσει σημαντική στην ζωή μου. Δεν κάνω πολλά είναι η αλήθεια, όμως η δουλειά μου ίσως βοηθάει να κερδίσει χρόνο μια γυναίκα με δύο μικρά παιδιά, που η καθημερινότητα της είναι ένα ωράριο πηγμένο από δουλειά. Σήμερα είναι η τέταρτη φορά που πήγα και όμως έχω συνειδητοποιήσει πολλά πράγματα, τόσο για την δουλειά όσο και για τον κόσμο που εργάζεται σε αυτή, αλλά ακόμα περισσότερο για τον υπόλοιπο κόσμο!

Η δουλειά της καθαρίστριας λοιπόν, πρόλαβε να μου μάθει μέσα σε 4 μέρες πράγματα που ίσως ήξερα αλλά δεν συνειδητοποιούσα. Φαίνεται αστείο που κάνω θέμα για το συγκεκριμένο επάγγελμα ε; Ίσως είναι πιο αστεία όσα ακολουθούν. Ίσως και όχι.

Δούλα, παραδουλεύτρα, καθαρίστρια, καμαριέρα, οικιακή βοηθός είναι κάποιες από τις ονομασίες που κατά καιρούς χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε τις υπηρεσίες που προσφέρει μια γυναίκα με αυτό το επάγγελμα. Άλλες λιγότερο και άλλες περισσότερο υποτιμητικές. Δεν παύουν όμως να χαρακτηρίζουν το ίδιο, πολύ σημαντικό πράγμα: την καθαριότητα. Άλλωστε όπως λένε μερικοί, η καθαριότητα είναι μισή αρχοντιά!

Σήμερα καθαρίσαμε μια δημόσια υπηρεσία. Όταν μπήκα μέσα ήταν μεσημέρι και σκεφτόμουν τους ανθρώπους που δούλευαν το πρωί. Άκουγα μέσα στα αφτιά μου ομιλίες, τηλέφωνα, ήχους από χαρτί που σκίζεται, ήχους από πληκτρολόγια, από τακούνια, από στυλό  που γράφει...  Καθώς ξεσκόνιζα ένα ένα τα γραφεία αυτών των μορφωμένων ανθρώπων, έπλαθα μια εικόνα για τον καθένα ξεχωριστά. Μπορείς να καταλάβεις πολλά πράγματα για κάποιον από το γραφείο του και μόνο, χωρίς καν να τον έχεις δει! Πρώτα άδειαζα τους κάδους με τα σκουπίδια. Ακόμα και ο τρόπος που πετάει κάποιος τα σκουπίδια του είναι χαρακτηριστικό του εαυτού του. Άλλος τσαλακώνει το χαρτί και το πετάει: με τον τρόπο αυτό ίσως στέλνει την κούραση του στον κάδο απορριμμάτων· άλλος βαριέται τόσο πολύ που δεν κάνει καν τον κόπο να συμμαζέψει τα σκουπίδια του! Άλλος θα φάει και θα καθαρίσει τα ψίχουλα και άλλος θα περιμένει τα μυρμήγκια να του τα μαζέψουν! Τα γεμάτα αποτσίγαρα τασάκια φυσικά δεν είναι αρμοδιότητά τους να τα μαζέψουν και εκεί σκέφτομαι, μα είναι αρμοδιότητά τους να καπνίζουν; Και μετά απ' όλα αυτά οι κολλημένες τσίχλες υπάρχουν παντού! Ίσως να τις μαζεύουν για να κολλάνε τις σημειώσεις...

Κατά καιρούς ακούω πως χαρακτηρίζουν οι άνθρωποι τον εαυτό τους. Ίσως δεν το έθεσα σωστά... “Είμαστε ότι τρώμε”, “είμαστε ότι δείχνουμε”, “είμαστε ότι φοράμε”,  κλπ., είναι κάποιες από τις δηλώσεις που κάνουμε στην προσπάθεια μας να βρούμε ένα σταθερό κριτήριο για να καταλάβουμε τι είμαστε επιτέλους! Ίσως είμαστε ό,τι πετάμε!

Η λέξη σκουπίδι είναι κάτι τόσο υποτιμητικό, όσο η λέξη άχρηστος. Κάποιος λοιπόν για να φτάσει στο σημείο να είναι άχρηστος, προϋποθέτει πως υπήρξε και χρήσιμος σε κάποιο χρονικό διάστημα. Έτσι και τα σκουπίδια, πριν γίνουν σκουπίδια ήταν χρηστικά αντικείμενα που έχασαν την αξία τους μετά την χρήση. Όσο είχαν αξία λοιπόν, ήταν προσεγμένα, τακτοποιημένα και καθαρά. Κατέληξαν όμως βρόμικα και ακατάστατα.

Το συμπέρασμα λοιπόν, είναι, πως μερικοί άνθρωποι έχουν μάθει να κοιτάνε μονόπλευρα τα πράγματα. Βλέπεις τους ανθρώπους λουσμένους, καθαρούς, χτενισμένους και στην τρίχα, αλλά όταν δεις τα σκουπίδια τους,  μια νέα εικόνα αντικαθιστά την αρχική, δείχνοντας ένα μάτσο βρομιάρηδες που δεν μπορούν να βάλουν σε τάξη τον εαυτό τους. Άρα όσο άρχοντες και αν δείχνουν φαινομενικά, η μισή τους αρχοντιά είναι πεταμένη μαζί με άχρηστα αντικείμενα σε έναν κάδο σκουπιδιών ή ακόμα καλύτερα για τους πιο τολμηρούς έξω από τον κάδο, μιας και δεν έχουν όλοι ταλέντο στην καλαθοσφαίριση.

Το χειρότερο απ' όλα όμως, δεν είναι το πώς είναι αυτοί οι άνθρωποι, αλλά τι αντιλήψεις έχουν για τους άλλους. Για παράδειγμα, όταν πηγαίνω σε μια δημόσια υπηρεσία με το προφίλ της φοιτήτριας καλών τεχνών, που έχει μορφωμένους γονείς, είναι ευγενική και περιποιημένη, το ύφος τους διαφέρει από την φάση που θα εμφανιστώ σαν καθαρίστρια με μια σκούπα στο χέρι και θα είμαι εξίσου ευγενική! Όταν μια κυρία με είδε στην δεύτερη εκδοχή, με κοίταξε με ένα βλέμμα ξιπασμένης ανωτερότητας, επίμονα και στραβά, και πήγε να κλειδώσει το γραφείο της, που εγώ θα το καθάριζα, μη τυχόν και της κλέψω τις αδιάφορες χαρτούρες με τις οποίες ασχολείται όλη τη μέρα. Με την ίδια, αν συναντιόμασταν σε ένα άλλο μέρος, π.χ. για φαγητό, ας πούμε με γνωστή παρέα, και καθόμασταν στο ίδιο τραπέζι δίχως να έχω την σκούπα σαν αξεσουάρ, και της έλεγα που φοιτώ, θα μου ζητούσε με ένα αστείο ύφος να της φτιάξω το πορτρέτο και θα με ρωτούσε ανοησίες ή θα ανέφερε εξυπνάδες που έχει διαβάσει από εδώ και εκεί για να μου δείξει πόσο αγαπάει την τέχνη!

Τελειώνοντας την δουλειά, η γυναίκα που βοηθούσα μου είπε την εξής φράση “Όταν είσαι καθαρίστρια δεν σε σέβεται κανείς”. Το ξεστόμισε με τόση κούραση και ειλικρίνεια που με έβαλε σε διαδικασία να σκέφτομαι συνέχεια αυτή τη φράση. Θυμήθηκα κατευθείαν έναν καθηγητή στο σχολείο. Είχα πάει αδιάβαστη, γιατί δεν έβρισκα κανένα ενδιαφέρον στο μάθημα του. Τον είχα ενημερώσει για την επιλογή που έκανα, παρόλα αυτά, αυτός επέμενε να του πω μάθημα. Στο τέλος μου είπε ότι θα γίνω καθαρίστρια, με σκοπό να με ρεζιλέψει στους συμμαθητές μου και να με κάνει να νιώσω άσχημα. Γιατί να νιώσω άσχημα; Εκείνη την στιγμή ο ίδιος απέτυχε στα μάτια μου σαν παιδαγωγός. Αναφέρθηκε τόσο υποτιμητικά σε ένα επάγγελμα που φροντίζει για την υγιεινή και την καθαριότητα. Δίδαξε σε μερικά λεπτά στους μαθητές του να υποτιμούν έναν άνθρωπο με κριτήριο το επάγγελμά του. Δίδαξε στους μαθητές του πώς να γίνουνε σκουπίδια. Ε, λοιπόν, αν γίνω ποτέ καθαρίστρια, θα είμαι πολύ περήφανη που θα καθαρίζω σκουπίδια σαν και του λόγου του. Θα είμαι πολύ περήφανη που θα είμαι μια αρχόντισσα με σκούπα! Θα νιώθω πολύ περήφανη που θα εξασκώ την τέχνη της καθαριότητας! Θα είμαι πολύ περήφανη που δεν θα απαιτώ σεβασμό από άχρηστα σκουπίδια, θα είμαι πολύ περήφανη που δεν θα είμαι και εγώ ένα σκουπίδι! Και θα είμαι ακόμα πιο περήφανη, που ακόμα και αν δεν με σέβεται κανείς, θα σέβομαι εγώ τον εαυτό μου.

Μαζέψτε τα σκουπίδια σας, και καθαρίστε τα σκατά σας. Γιατί διαφορετικά όσο μορφωμένοι και καλλιεργημένοι και να το παίζετε, η καθαρίστρια που τόσο πολύ υποτιμάτε, σας έχει στο μυαλό της σαν υπολείμματα ενός μεγάλου σκατού…

EDITO | Ο ρόλος και η επίδραση του Εικαστικού Επιμελητή

Ο γράφων, ως επιμελητής της έκθεσης
του ζωγράφου Μιχάλη Τσίνογλου
στην Myrό Gallery, τον Οκτώβριο του 2016,
στην διάρκεια του στησίματος,
φωτογραφημένος από τον ίδιο τον καλλιτέχνη.
©Φωτογραφία: Μιχάλης Τσίνογλου,
All rights reserved, 2016.

Ο ρόλος του Επιμελητή και της εικαστικής επιμέλειας έχει παραμείνει σε ένα καθεστώς θολής αιώρησης στο κενό στην Ελλάδα σήμερα, με αποτέλεσμα πολλά να λέγονται, λίγα να γράφονται και σε πολλές ασυμφωνίες να οδηγούν. Συνεπώς σε αυτό το άρθρο θεωρώ άστοχο να ασχοληθώ με το τι είναι και τι δεν είναι Επιμέλεια -όπως άλλωστε θα ήταν εξίσου άστοχο να ασχοληθεί κάποιος με το τι είναι και τι δεν είναι Τέχνη. Θα ασχοληθώ με το τι μπορεί να κάνει ο Επιμελητής σήμερα και τι μπορεί να περιμένει καθένας από αυτόν στην Ελλάδα· διότι η αποτελεσματικότητα κάθε επαγγελματικής ενασχόλησης, δεν είναι διάφορη από τις δυνατότητες του ευρύτερου χώρου της  Τέχνης και την ωρίμανση του χρόνου που λαμβάνει χώρα η δραστηριότητα.

Ορισμένως, ο ρόλος της Επιμέλειας είναι να φροντίζει για μια ορθή πρόσληψη του συνόλου του εννοιολογικού περιεχομένου μιας έκθεσης αδιαχώριστα μαζί με τις αισθητικές επιλογές και τα επιδραστικά στοιχεία που επιλέγει για τα έργα του ο καλλιτέχνης απευθυνόμενος στο κοινό του, ειδικό ή/και γενικό. Ο  ρόλος της Επιμέλειας μιας σειράς έργων περιλαμβάνει την Έκθεση και Τεκμηρίωση τους με στόχο την καλύτερη πρόσληψη τους από το γενικότερο, και όχι μόνο το στενοκέφαλα εννοούμενο σαν  “φιλότεχνο” κοινό. Σε αυτό το σημείο ο ρόλος του Επιμελητή είναι καίριος, καθώς ουσιαστικά χτίζει γέφυρες και εισάγει στην ουσία του έργου του καλλιτέχνη και των έργων που αποτελούν την Έκθεση τους θεατές του με το Επιμελητικό Κείμενο. Πέραν του Επιμελητικού Κειμένου,  σημαντική θεωρείται η Επιλογή Έργων που θα εκτεθούν και η Χωροθεσία των έργων Τέχνης στον δεδομένο χώρο της έκθεσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις το ύφος ή/και το περιεχόμενο έργων που έχουν παραχθεί την ίδια χρονική περίοδο δεν εντάσσονται αρμονικά σε μια σειρά έργων που δημιουργήθηκε την ίδια περίοδο, συνεπώς η έκθεση τους τείνει να αποπροσανατολίζει ή να αντιτίθεται στο “σώμα” της σειράς, οπότε η συνέκθεση με τα υπόλοιπα έργα κρίνεται από την Επιμελητή ότι θα συμβάλλει αρνητικά στην πρόσληψη των έργων του καλλιτέχνη· τότε τα συγκεκριμένα έργα αποβάλλονται από την ύλη της έκθεσης. Ακολουθεί η Χωροθεσία των έργων τέχνης. Στον αντίποδα, ο καλλιτέχνης βρίσκεται συχνά σε μειονεκτική θέση ως προς την χωροθέτηση της έκθεσης του για ψυχολογικούς λόγους που σχετίζονται με αυτό που ξέρει για τα έργα έναντι της πρόσληψης τους από έναν λιγότερο διαμεσολαβημένο θεατή. Επιπρόσθετα θεωρείται σημαντικό αφενός να περιοριστεί η “συνομιλία” των έργων με δομικά στοιχεία του χώρου, αφετέρου η παρουσίαση τους να είναι ισορροπημένη, και, συχνά, να εκφέρεται αρμονικά ως προς  την θέαση του.


Διαβάστε την συνέχεια ΕΔΩ