Wednesday, 1 June 2016

Σχόλιο της Θάλειας Στεφανίδου στην έκθεση "Αμφίσημος Λόγος" του Σαράντη Γκάγκα

Τετάρτη 1 Ιουνίου 2016 - Η γκαλερί της Λόλας Νικολάου η οποία φιλοξενεί έκθεση του Σαράντη Γκάγκα, έδωσε στην δημοσιότητα κείμενο της γνωστής Θεωρητικού Τέχνης Θάλειας Στεφανίδου, δίκην σχολίου για την έκθεση του γνωστού εικαστικού. Σημειώνει στο σχόλιο της η κα. Στεφανίδου:

[...ΟΤΙ ΤΑΙΣ ΗΜΕΡΑΙΣ ΚΑΙ ΤΑΙΣ ΝΥΞΙ ΣΥΜΠΛΕΚΟΜΕΝ... ΙΔΙΟΝ ΤΙ ΣΥΜΠΤΩΜΑ... 
Ο ΧΡΟΝΟΝ ΟΝΟΜΑΖΟΜΕΝ]

Η συνάντηση του Σαράντη Γκάγκα με αυτό το κείμενο του Επίκουρου υπήρξε αποφασιστική, όπως συμβαίνει με τις καθοριστικές συμπτώσεις που λειτουργούν ως αιφνίδιες πράξεις συνείδησης.

Πάντα το ίδιο  απόσπασμα από την "ΠΕΡΙ ΦΥΣΕΩΣ" επιστολή του Επίκουρου στον Ηρόδοτο, χαράσσεται, ανατυπώνεται, γράφεται και επανεγγράφεται, ξανά και ξανά, επαναλαμβάνεται εμμονικά και κατακτά εν τέλει τη δυναμική "εικόνας" με προσευχητική μουσική άρθρωση, το οποίο δεν είναι πλέον ούτε αναγνωρίσιμο, ούτε αναγνώσιμο. Αυτή είναι η μέθοδος.

Ο Σαράντης Γκάγκας "διαβάζει" γράφοντας και ξαναγράφοντας το απόσπασμα του Επίκουρου, κάνει δηλαδή μια εικαστική επαναλαμβανόμενη ανάγνωση. Εξάλλου με την πρακτική της αντιγραφής, ως άσκησης προσωπικής αναγνωστικής προσέγγισης, αναπτύσσει εκείνες τις "χειρονομίες" που αγγίζουν κατηγορίες του πλασματικού και αποκαλυπτικού λόγου. Και είναι αυτό μια ιδιάζουσα στοχαστική εμπειρία, γιατί ο λόγος φτιάχνει εικόνες ακατάληπτες, που όμως αναδύουν ένα πλήθος από "φωνές". 

Η εικαστική του εκφραστική  δομείται εμμονικά, καθώς προσπαθεί να ερμηνεύσει την έννοια του χρόνου: ανάγνωση, αντιγραφή και ερμηνεία κειμενική, αλλά και κείμενο "ζωγραφικό" χωρίς περίγραμμα, ούτε φόντο, ούτε σκιές, προκειμένου να παραχθεί ένας μετωπικός εικαστικός χώρος χωρίς ιεραρχήσεις. Ένα κείμενο προοδευτικής έκλειψης του ορατού που γράφει και σβήνει ταυτόχρονα σαν να μιλάει με ηθελημένη σιωπή.

Γράφει λοιπόν και "ιχνο-γραφεί" και "ζω-γραφίζει" ταυτόχρονα, αποφασίζοντας μια πρακτική διαδικασία που "πιάνει" χώρο ενώ σχετίζεται αναγκαστικά με την έννοια του χρόνου. Με άλλα λόγια μετέρχεται σε μια άσκηση χωροχρονικής αντίληψης παρόμοια με μια δημιουργική περιπέτεια του "εγώ" που ψάχνει διεξόδους.

Το αρχικό κείμενο καθώς αποδομείται καταλήγει να αποκαλύψει την απόκρυφη όψη της γραφής  καθώς και το παιχνίδι της πολυσημίας και των γρίφων της. Σε αυτή τη μη αναγνώσιμη εκδοχή, η γραφή, ως εικαστικό πλέον αποτέλεσμα, φαίνεται να αποκτά τα στοιχεία εποπτείας αυτού που θα ονομάζαμε αχαρτογράφητη περιοχή του ασυνειδήτου. Μια ζωγραφική επιδερμίδα εν τέλει, κυρίως με γκρίζες χρωματικές τονικότητες, που εγκλείει την πνευματική της πηγή καθώς και το μυστικό βίωμα της επανάληψης, όλη την υπομονετική προσπάθεια υπάκουου μαθητή.

Αναμφίβολα αυτή η εμπειρική πρακτική της αντιγραφής, μας μιλάει κατάφορα για τον προσωποποιημένο ΧΡΟΝΟ και τα παιχνίδια του, αλλά  και για τον ΧΡΟΝΟ ως αφηρημένη έννοια που μεταλλάσσεται σε χωρικές εικόνες, τον ΧΡΟΝΟ που μετατρέπεται σε χώρο. Με αυτήν την καλλιτεχνική του πρακτική ο Σαράντης Γκάγκας, σαν σε μια παραδειγματική άσκηση στοχασμού, φαίνεται να θέλει να μας ομολογήσει  μέσα από τους αλλεπάλληλους "λεκτικούς" σχηματισμούς μια άφατη ενότητα πολλών στιγμών προσωπικού του "ημερολογίου", να ανα-φωνήσει δηλαδή με κρυπτικό τρόπο, απορίες, αγωνίες, αναμονές, αναβολές, ανάγκες, επιθυμίες, τέρψεις, προσδοκίες... γιατί όλα είναι συνυφασμένα με το χρόνο ως ορίζοντα κατανόησης του είναι, για ό,τι συμβαίνει κάθε φορά, εδώ και τώρα, και όλα καταλήγουν σε ενδοσκόπηση και αυτογνωσία.

Διάβασα πολλές φορές το απόσπασμα που χρησιμοποιεί ο Σαράντης Γκάγκας στα έργα του, έτσι για να μετέλθω κι εγώ σε έναν τύπο ρηματικής επανάληψης, αποκαλυπτικής, ίσως. Απομόνωσα μια φράση μόνο από το απόσπασμα του Επίκουρου σε μεταγραφή στα νέα ελληνικά: "...ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ ΤΟΝ ΣΥΝΔΕΟΥΜΕ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΡΕΣ..."

Αυτόματα ανακάλεσα έναν στίχο του Σοφοκλή από τον Αίαντα: "ΩΣ ΗΜΕΡΑ ΚΛΙΝΕΙ ΤΕ ΚΑΝΑΓΕΙ ΠΑΛΙΝ ΑΠΑΝΤΑ ΤΑΝΘΡΩΠΙΝΑ", που μου φάνηκε πως βοηθούσε στην ολοκλήρωση νοήματος πάνω στο εννοιακό φάσμα του χρόνου, των στιγμών και της συνέχειάς του σε μια ζω-γραφική βιο-γραφία. 

Ο Επίκουρος, σκέφτομαι, μας προσφέρει μια οδηγία για τη μέτρηση του χρόνου κι ο Σοφοκλής, κάνοντας μια διαπίστωση πάνω στην επαναληπτική χρονική κίνηση, αποφαίνεται με αφοριστικό τρόπο για την ανθρώπινη κατάσταση.

Κι έπειτα μου ήρθαν στο μυαλό οι δύο ήρωες του Flauber, ο Bouvard και ο Pecuchet, που προσπαθούν να συμπυκνώσουν όλη τη σοφία του κόσμου, αντιγράφοντας!

Σίγουρα ο Σαράντης Γκάγκας κάνει σε αυτή την αγωνιώδη μα και ανακουφιστική αντιγραφική πράξη, ένα ειρωνικό σχόλιο!


Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι το προσεχές Σάββατο 4 Ιουνίου, μην την χάσετε. 

EDITO | Ο ρόλος και η επίδραση του Εικαστικού Επιμελητή

Ο γράφων, ως επιμελητής της έκθεσης
του ζωγράφου Μιχάλη Τσίνογλου
στην Myrό Gallery, τον Οκτώβριο του 2016,
στην διάρκεια του στησίματος,
φωτογραφημένος από τον ίδιο τον καλλιτέχνη.
©Φωτογραφία: Μιχάλης Τσίνογλου,
All rights reserved, 2016.

Ο ρόλος του Επιμελητή και της εικαστικής επιμέλειας έχει παραμείνει σε ένα καθεστώς θολής αιώρησης στο κενό στην Ελλάδα σήμερα, με αποτέλεσμα πολλά να λέγονται, λίγα να γράφονται και σε πολλές ασυμφωνίες να οδηγούν. Συνεπώς σε αυτό το άρθρο θεωρώ άστοχο να ασχοληθώ με το τι είναι και τι δεν είναι Επιμέλεια -όπως άλλωστε θα ήταν εξίσου άστοχο να ασχοληθεί κάποιος με το τι είναι και τι δεν είναι Τέχνη. Θα ασχοληθώ με το τι μπορεί να κάνει ο Επιμελητής σήμερα και τι μπορεί να περιμένει καθένας από αυτόν στην Ελλάδα· διότι η αποτελεσματικότητα κάθε επαγγελματικής ενασχόλησης, δεν είναι διάφορη από τις δυνατότητες του ευρύτερου χώρου της  Τέχνης και την ωρίμανση του χρόνου που λαμβάνει χώρα η δραστηριότητα.

Ορισμένως, ο ρόλος της Επιμέλειας είναι να φροντίζει για μια ορθή πρόσληψη του συνόλου του εννοιολογικού περιεχομένου μιας έκθεσης αδιαχώριστα μαζί με τις αισθητικές επιλογές και τα επιδραστικά στοιχεία που επιλέγει για τα έργα του ο καλλιτέχνης απευθυνόμενος στο κοινό του, ειδικό ή/και γενικό. Ο  ρόλος της Επιμέλειας μιας σειράς έργων περιλαμβάνει την Έκθεση και Τεκμηρίωση τους με στόχο την καλύτερη πρόσληψη τους από το γενικότερο, και όχι μόνο το στενοκέφαλα εννοούμενο σαν  “φιλότεχνο” κοινό. Σε αυτό το σημείο ο ρόλος του Επιμελητή είναι καίριος, καθώς ουσιαστικά χτίζει γέφυρες και εισάγει στην ουσία του έργου του καλλιτέχνη και των έργων που αποτελούν την Έκθεση τους θεατές του με το Επιμελητικό Κείμενο. Πέραν του Επιμελητικού Κειμένου,  σημαντική θεωρείται η Επιλογή Έργων που θα εκτεθούν και η Χωροθεσία των έργων Τέχνης στον δεδομένο χώρο της έκθεσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις το ύφος ή/και το περιεχόμενο έργων που έχουν παραχθεί την ίδια χρονική περίοδο δεν εντάσσονται αρμονικά σε μια σειρά έργων που δημιουργήθηκε την ίδια περίοδο, συνεπώς η έκθεση τους τείνει να αποπροσανατολίζει ή να αντιτίθεται στο “σώμα” της σειράς, οπότε η συνέκθεση με τα υπόλοιπα έργα κρίνεται από την Επιμελητή ότι θα συμβάλλει αρνητικά στην πρόσληψη των έργων του καλλιτέχνη· τότε τα συγκεκριμένα έργα αποβάλλονται από την ύλη της έκθεσης. Ακολουθεί η Χωροθεσία των έργων τέχνης. Στον αντίποδα, ο καλλιτέχνης βρίσκεται συχνά σε μειονεκτική θέση ως προς την χωροθέτηση της έκθεσης του για ψυχολογικούς λόγους που σχετίζονται με αυτό που ξέρει για τα έργα έναντι της πρόσληψης τους από έναν λιγότερο διαμεσολαβημένο θεατή. Επιπρόσθετα θεωρείται σημαντικό αφενός να περιοριστεί η “συνομιλία” των έργων με δομικά στοιχεία του χώρου, αφετέρου η παρουσίαση τους να είναι ισορροπημένη, και, συχνά, να εκφέρεται αρμονικά ως προς  την θέαση του.


Διαβάστε την συνέχεια ΕΔΩ