Friday, 13 September 2013

T.S. Eliot: Παράδοση και Ατομικό Ταλέντο -ένα υπεραιωνόβιο επίκαιρο κείμενο



ΤΟ δοκίμιο του αμερικανού ποιητή και κριτικού λογοτεχνίας T.S. Eliot «Παράδοση και Ατομικό Ταλέντο» ("Tradition and the Individual Talent"), δημοσιεύτηκε το 1919 και περιλαμβάνει τις θέσεις του πάνω στην λογοτεχνική παράδοση και την επίδρασή της στην εκάστοτε παρούσα καλλιτεχνική δημιουργία, καθώς και την στάση που κρατά ο καλλιτέχνης -ποιητής, ως προς αυτήν, όταν η έμπνευση για την δημιουργία ενός έργου τον κινητοποιεί. Το δοκίμιο αυτό, θεωρήθηκε από πολλούς ως το ανεπίσημο καλλιτεχνικό μανιφέστο του Έλιοτ.
 
Τα δύο θεμελιώδη ζητήματα του δοκιμίου είναι η λογοτεχνική παράδοση από τη μία και η απο-προσωποίηση του καλλιτέχνη από την άλλη.
 
Ως προς το πρώτο, ο συγγραφέας υποστηρίζει πως η λογοτεχνική παράδοση δεν είναι κάτι περασμένο, που δεν θα πρέπει να μας αφορά. Η παράδοση επηρεάζει το παρόν και γονιμοποιείται από αυτό. Ο ποιητής ή συγγραφέας θα πρέπει να γνωρίσει την Ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τον Όμηρο μέχρι την εποχή του, μέσω της συστηματικής μελέτης, πράγμα που κατακτάται με σκληρή εργασία, ιδιαιτέρως πάνω στα μεγάλα και πιο σημαντικά έργα. Τα νέα έργα θα πρέπει να διακατέχονται από το αίσθημα της επικοινωνίας και συνδιαλλαγής με τα περασμένα και ότι είναι συνέχειά τους ["Whereas if we approach a poet, we shall often find that not only the best, but the most individual part of his work may be those in which the dead poets, his ancestors, assert their immortality most vigorously"]. Ο ποιητής γνωρίζει τα περασμένα και προσθέτει δημιουργικά κάτι νέο, οπότε και υπάρχει εξελικτική πορεία. Ταυτοχρόνως, το παλιό μετουσιώνεται και επαναπροσδιορίζεται, λόγω της πρόσθεσης της νέας οπτικής, πράγμα που οδηγεί στον ανα-στοχασμό και επαναδημιουργία του παλιού στη σκέψη, την τέχνη και την κοινωνία. Παλιό και νέο συναντιούνται στο παρόν, και με τον τρόπο αυτό ορίζεται το νέο. Το διαχρονικό ενώνεται με το τωρινό. Η θέση του δοκιμιογράφου είναι σαφώς εναντίον της διαρκούς επανάληψης της παράδοσης αυτής καθαυτής, την οποία θεωρεί στείρα και αντι-δημιουργική πρακτική ["novelty is better than repetition."]. Η παράδοση επηρεάζει τη νέα δημιουργία και επαναπροσδιορίζεται, για να συνεχιστεί η δημιουργική πορεία τόσο της λογοτεχνίας, όσο και της ευρύτερης κοινωνικής αντίληψης και νοοτροπίας.

Η άλλη θέση του δοκιμιογράφου Έλιοτ αφορά τον καλλιτέχνη. Περιγράφει πως ο δημιουργός δεν εκφράζει τον εαυτό του με όρους εγωιστικούς, αλλά λειτουργεί ως φορέας και καταλύτης. Ο ποιητής είναι το μέσον, οπότε, δεν θα πρέπει να κρίνεται ο ίδιος αλλά η ποίηση ως δημιουργία ["Honest criticism is directed not upon the poet but upon the poetry"]. Ο ποιητής συνδέει το προϋπάρχον με το παρόν για τη δημιουργία του νέου. Συμμετέχει απο-προσωποιημένος στη δημιουργία. Ακολουθεί τις βάσεις της παράδοσης και προσθέτει κάτι νέο, που ξεπερνάει το προσωπικό και γίνεται πανανθρώπινο, αγγίζοντας ψυχικά και νοητικά τον κάθε αναγνώστη ξεχωριστά. Η ποίηση, όπως λέει, δεν είναι η απελευθέρωση του συναισθήματος, αλλά η διαφυγή από το συναίσθημα, δεν είναι η έκφραση της προσωπικότητας, αλλά η διαφυγή από αυτήν ["Poetry is not a turning loose of emotion, but an escape from emotion; it is not the expression of personality, but an escape from personality"]. Δεν αρνείται το συναίσθημα του ποιητή ως ατόμου, αλλά υποστηρίζει πως αυτός θα πρέπει να απο-προσωποποιεί το συναίσθημα του, μέσω της πλήρης αφοσίωσης στο έργο του. Η παράδοση υφίσταται ολοκληρωμένη από μόνη της, που συνεχώς όμως ανα-δημιουργείται ενσωματώνοντας το νέο. Απαιτείται, επομένως, μια δημιουργική συνδιαλλαγή από τον καλλιτέχνη, που προσθέτει νέα στοιχεία στο προ-υπάρχων δημιουργημένο σώμα της παράδοσης, και που ο ίδιος λειτουργεί ως φορέας του και όχι ως πρόσωπο ξεκομμένο. Ο ποιητής εκφράζει με έμμεσο τρόπο συναισθήματα και εμπειρίες, ώστε με συνδυαστικό και μοναδικό τρόπο να δημιουργηθεί πανανθρώπινη τέχνη, η οποία ενώνεται και συνδιαλέγεται με τη συνολική τέχνη του παρόντος και του παρελθόντος, και που θα συνδιαλλαχτεί ενδεχομένως και με την τέχνη του μέλλοντος.

Οι θέσεις του Έλιοτ, μαζί με τις θέσεις άλλων αγγλοσαξώνων συγγραφέων και κριτικών της εποχής, όρισαν τη νέα μοντέρνα ποιητική και συγγραφική δημιουργία και όχι μόνο. Επηρέασαν λογοτέχνες και ποιητές ανά τον κόσμο. Σε μια σύγχρονη ματιά, ανακαλύπτει κανείς την διαχρονικότητα αυτών των θέσεων, ακόμα και ως δημιουργία που πήρε θέση μέσα λογοτεχνική παράδοση, με τρόπο ειλικρινή και πιστό στη θεωρία και αποτελεί ακόμα πηγή συνδιαλλαγής και επαναπροσδιορισμού, για την δημιουργία και την σύγχρονη ποιητική και λογοτεχνική συγγραφή.

Σκηνοθέτης - Μεταφραστής

EDITO | Ο ρόλος και η επίδραση του Εικαστικού Επιμελητή

Ο γράφων, ως επιμελητής της έκθεσης
του ζωγράφου Μιχάλη Τσίνογλου
στην Myrό Gallery, τον Οκτώβριο του 2016,
στην διάρκεια του στησίματος,
φωτογραφημένος από τον ίδιο τον καλλιτέχνη.
©Φωτογραφία: Μιχάλης Τσίνογλου,
All rights reserved, 2016.

Ο ρόλος του Επιμελητή και της εικαστικής επιμέλειας έχει παραμείνει σε ένα καθεστώς θολής αιώρησης στο κενό στην Ελλάδα σήμερα, με αποτέλεσμα πολλά να λέγονται, λίγα να γράφονται και σε πολλές ασυμφωνίες να οδηγούν. Συνεπώς σε αυτό το άρθρο θεωρώ άστοχο να ασχοληθώ με το τι είναι και τι δεν είναι Επιμέλεια -όπως άλλωστε θα ήταν εξίσου άστοχο να ασχοληθεί κάποιος με το τι είναι και τι δεν είναι Τέχνη. Θα ασχοληθώ με το τι μπορεί να κάνει ο Επιμελητής σήμερα και τι μπορεί να περιμένει καθένας από αυτόν στην Ελλάδα· διότι η αποτελεσματικότητα κάθε επαγγελματικής ενασχόλησης, δεν είναι διάφορη από τις δυνατότητες του ευρύτερου χώρου της  Τέχνης και την ωρίμανση του χρόνου που λαμβάνει χώρα η δραστηριότητα.

Ορισμένως, ο ρόλος της Επιμέλειας είναι να φροντίζει για μια ορθή πρόσληψη του συνόλου του εννοιολογικού περιεχομένου μιας έκθεσης αδιαχώριστα μαζί με τις αισθητικές επιλογές και τα επιδραστικά στοιχεία που επιλέγει για τα έργα του ο καλλιτέχνης απευθυνόμενος στο κοινό του, ειδικό ή/και γενικό. Ο  ρόλος της Επιμέλειας μιας σειράς έργων περιλαμβάνει την Έκθεση και Τεκμηρίωση τους με στόχο την καλύτερη πρόσληψη τους από το γενικότερο, και όχι μόνο το στενοκέφαλα εννοούμενο σαν  “φιλότεχνο” κοινό. Σε αυτό το σημείο ο ρόλος του Επιμελητή είναι καίριος, καθώς ουσιαστικά χτίζει γέφυρες και εισάγει στην ουσία του έργου του καλλιτέχνη και των έργων που αποτελούν την Έκθεση τους θεατές του με το Επιμελητικό Κείμενο. Πέραν του Επιμελητικού Κειμένου,  σημαντική θεωρείται η Επιλογή Έργων που θα εκτεθούν και η Χωροθεσία των έργων Τέχνης στον δεδομένο χώρο της έκθεσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις το ύφος ή/και το περιεχόμενο έργων που έχουν παραχθεί την ίδια χρονική περίοδο δεν εντάσσονται αρμονικά σε μια σειρά έργων που δημιουργήθηκε την ίδια περίοδο, συνεπώς η έκθεση τους τείνει να αποπροσανατολίζει ή να αντιτίθεται στο “σώμα” της σειράς, οπότε η συνέκθεση με τα υπόλοιπα έργα κρίνεται από την Επιμελητή ότι θα συμβάλλει αρνητικά στην πρόσληψη των έργων του καλλιτέχνη· τότε τα συγκεκριμένα έργα αποβάλλονται από την ύλη της έκθεσης. Ακολουθεί η Χωροθεσία των έργων τέχνης. Στον αντίποδα, ο καλλιτέχνης βρίσκεται συχνά σε μειονεκτική θέση ως προς την χωροθέτηση της έκθεσης του για ψυχολογικούς λόγους που σχετίζονται με αυτό που ξέρει για τα έργα έναντι της πρόσληψης τους από έναν λιγότερο διαμεσολαβημένο θεατή. Επιπρόσθετα θεωρείται σημαντικό αφενός να περιοριστεί η “συνομιλία” των έργων με δομικά στοιχεία του χώρου, αφετέρου η παρουσίαση τους να είναι ισορροπημένη, και, συχνά, να εκφέρεται αρμονικά ως προς  την θέαση του.


Διαβάστε την συνέχεια ΕΔΩ