Tuesday, 27 August 2013

Η Πνευματική ιδιοκτησία και η Τέχνη: Μια εισαγωγή



Διανοητική ιδιοκτησία ονομάζονται τα δικαιώματα των δημιουργών, όπως αυτά προκύπτουν από τη δημιουργία ενός προϊόντος του νου, το οποίο έτσι αντιμετωπίζεται ως άυλο περιουσιακό στοιχείο. H διανοητική ιδιοκτησία διακρίνεται σε δύο κατηγορίες: (α) Τη Βιομηχανική ιδιοκτησία, η οποία αφορά τα σήματα, τα βιομηχανικά σχέδια, τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας (εφευρέσεις), τα υποδείγματα χρησιμότητας (μικρές εφευρέσεις) και τις προστατευόμενες γεωγραφικές ονομασίες προέλευσης, όπως επίσης, τα δικαιώματα επί φυτικών ποικιλιών και (β) Την Πνευματική ιδιοκτησία, που αφορά κυρίως έργα λογοτεχνίας και τέχνης, όπως, ζωγραφική, γλυπτική, βιβλία, θέατρο, αρχιτεκτονική, φωτογραφία, όπως επίσης και το λογισμικό. Συγγενικά δικαιώματα είναι οι  ηχογραφήσεις, οι εκτελέσεις και παραστάσεις έργων, καθώς και τα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά προγράμματα. Αρμόδιος διεθνής οργανισμός για όλα τα ανωτέρω είναι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Διανοητικής Ιδιοκτησίας (World Intellectual Property Organization).
 
Τα αποκλειστικά δικαιώματα των πνευματικών δημιουργών στο έργο τους ονομάζονται Πνευματικά Δικαιώματα ή Πνευματική Ιδιοκτησία. Προβλέπονται και παραχωρούνται από τον νόμο για ορισμένο χρόνο, με σκοπό να απαγορεύσουν σε τρίτους τη χρήση των έργων χωρίς την άδεια του δημιουργού τους. Το πνευματικό δικαίωμα υφίσταται, για παράδειγμα, σε έργα λογοτεχνίας και τέχνης, όπως βιβλία, θέατρο, ζωγραφική, χαρακτική, γλυπτική, φωτογραφία, αρχιτεκτονική, καθώς επίσης και  σε άλλες δημιουργίες όπως είναι το λογισμικό ή οι βάσεις δεδομένων (οι λεγόμενες databases). Η πνευματική ιδιοκτησία αφορά και περιλαμβάνει το δικαίωμα της εκμετάλλευσης του έργου (πρόκειται για το λεγόμενο περιουσιακό δικαίωμα), καθώς επίσης και το δικαίωμα της προστασίας του προσωπικού δεσμού του δημιουργού του προς αυτό (πρόκειται για το λεγόμενο ηθικό δικαίωμα). Το πνευματικό δικαίωμα αποκτάται αυτοδικαίως χωρίς, δηλαδή, να απαιτείται αίτηση του δημιουργού ή καταχώριση του έργου σε κάποια υπηρεσία.
 
Στη χώρα μας ο Νόμος 2121/1993 (ΦΕΚ Α’ 25, 4/3/93) αποτελεί το θεμελιώδες νομοθέτημα που αφορά την πνευματικής ιδιοκτησία. Ο νόμος αυτός, ακολουθώντας τα βήματα και τη φιλοσοφία του Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας, αναθεώρησε την προηγούμενη νομοθεσία του 1920 (Ν. 2387/1920) και συμμορφώθηκε με τις οδηγίες της (τότε) Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Ο νόμος αυτός τροποποιήθηκε σε πολλές διατάξεις του με το άρθρο 8 του νόμου 2557/1997 (ΦΕΚ Α'271/1997) σε εφαρμογή των Οδηγιών 93/83/ΕΟΚ και 93/98/ΕΟΚ.
 
Ειδικά για τα εικαστικά έργα (όπως η ζωγραφική, η χαρακτική, η γλυπτική, η φωτογραφία κλπ.) ο Νόμος θεσπίζει το δικαίωμα παρακολούθησης για το δημιουργό και τους κληρονόμους του. Αφορά έργα που πωλούνται σε δημόσιο πλειστηριασμό ή από έμπορο έργων τέχνης και δίνει στο δημιουργό 5 % επί του τιμήματος. Προέρχεται από την ανθρωπιστική αντίληψη της πνευματικής ιδιοκτησίας και προσπαθεί να εξομαλύνει τις αδικίες της αγοράς, το φαινόμενο δηλαδή τα έργα ενός καλλιτέχνη να αποκτούν αξία πολύ μετά τη δημιουργία τους ή και μετά το θάνατό του, ενώ αυτός τα είχε πουλήσει κατά κανόνα σε πολύ μικρότερη τιμή. Την αύξηση της αξίας την καρπώνονται δηλαδή άλλοι. Με τη ρύθμιση αυτή ο δημιουργός παίρνει μερίδιο σε αυτήν την αύξηση της αξίας.


*  Ο Στέργιος Κουκούδης είναι ένας από τους ιδρυτές 
του Δικηγορικού Γραφείου ΚΑΖΑΝΤΖΙΔΗΣ, ΚΟΥΚΟΥΔΗΣ & Συνεργάτες 
με έδρα τη Θεσσαλονίκη. 
Ειδικεύεται σε θέματα Βιομηχανικής & Πνευματικής Ιδιοκτησίας, 
καθώς και Απόκτησης και Διαχείρισης Περιουσίας. 
Συμβουλεύει, επίσης, Έλληνες και διεθνείς πελάτες 
στη διεξαγωγή δημοπρασιών κινητών 
(αντικών, έργων τέχνης κλπ) και, ιδίως, ακινήτων. 



-//-

Αν θέλετε μπορείτε και εσείς να μας αποστείλετε άρθρα πάνω σε ζητήματα τεχνών, design, αντίκας, συναφή ιστορικά θέματα, κ.α. που ππιστεύετε ότι θα ενδιέφεραν το αναγνωστικό μας κοινό. Διαβάστε την σχετική πρόσκληση ενδιαφέροντος ΕΔΩ.

EDITO Οκτωβρίου 2016 | Το Αύριο και το Σήμερα της Τέχνης στην Ελλάδα

Γιώργος Καραφωτιάς, Άτιτλος πίνακας, Λάδι σε καμβά.
H Ελλάδα παρουσιάζει πλέον σημαντικό καλλιτεχνικό δυναμικό στις εικαστικές τέχνες, το οποίο δυστυχώς παραμένει υποπροβεβλημένο, σε σύγκριση με άλλα είδη καλλιτεχνικής παραγωγής. Συν τω χρόνω οι νέοι Έλληνες καλλιτέχνες διαμορφώνουν αυτό που ονομάζουμε νέα Ελληνική εικαστική ταυτότητα. Το ζήτημα τώρα είναι η επαρκής υποστήριξη της. Μέσα σε μια εξαιρετικά μικρή και καθόλου αναπτυγμένη αγορά, οι νέοι έλληνες εικαστικοί  καλλιτέχνες συχνά ασφυκτιούν.

- "Κρίση",  θα πείτε και θα γυρίσετε στο άλλο πλευρό. Εδώ όμως θα έχετε κάνει μεγάλο λάθος, και ο ύπνος σας δεν πρέπει να είναι καθόλου γαλήνιος, διότι σύντομα θα αντικρύσετε μία στείρα έρημο, και, το χειρότερο είναι, πως δεν θα πρόκειται για έναν εφιάλτη, αλλά για μια πραγματικότητα χωρίς προηγούμενο. Μάλιστα, αυτό το ενδεχόμενο καθίσταται πιο τραγικό, αν αναλογιστείτε  την ποιοτική αναβάθμιση των νεότερων Ελλήνων καλλιτεχνών. Σε αυτή έχουν συμβάλει τόσο οι Σχολές Καλών Τεχνών της χώρας, και νεότεροι σε ηλικία καθηγητές που είναι μέλη ΔΕΠ και διαδάσκοντες, όσο και ιδιωτικά ιδρύματα με σημαντική δράση με υποτροφίες και προγράμματα, που βελτίωσαν θεαματικά τις "παραστάσεις", το γνωσιακό και το εμπειρικό επίπεδο των νέων Ελλήνων καλλιτεχνών.

Μόλις όμως οι σπουδές ολοκληρωθούν, ο νέος Έλληνας εικαστικός καλλιτέχνης έχει να αντιμετωπίσει μία ζοφερή πραγματικότητα. Ο χώρος της τέχνης στην Ελλάδα δεν έχει τους μηχανισμούς να προβάλλει νέο και μη ήδη εγκαθιδρυμένο περιεχόμενο από την πρώτη δεκαετία της χιλιετίας και εξής. Οι ελάχιστες χιλιάδες αποδεδειγμένοι φιλότεχνοι, και οι λίγες εκατοντάδες μικρότεροι ή μεγαλύτεροι, πλην όμως σοβαροί συλλέκτες, δεν επαρκούν για να συντηρήσουν, πόρρω δε μάλλον, για να αναπτύξουν την εγχώρια αγορά. Αυτό που προβάλλεται ως εκλεκτικισμός από πολλούς, είναι πρόφαση εν αμαρτίαις και όχι επιλογή: η κεντρική σκηνή της Τέχνης στην Ελλάδα δεν έχει ισχυρό έρεισμα σε "λίγους και καλούς", αλλά  μικρή αποδοχή από όλους. Ελθούσης της κρίσης η αγορά δεν στέναξε, διότι δεν πρόλαβε ούτε στεναγμό να βγάλει! Άλλωστε, ήταν ήδη ημιθανής χτυπημένη από την διεθνοποίηση των αγορών, την αυξημένη προσβασιμότητα όσων πραγματικά αναζητούν και συλλέγουν τέχνη σε πηγές στο εξωτερικό, και βρίσκουν πληροφορίες στο διαδίκτυο. Εδώ και 5-7 χρόνια είναι πανεύκολο να εντοπίσεις εκλεκτή τέχνη στο Facebook, στην πλατφόρμα Saatchi, στο Behance Network ή/και αλλού, να μάθεις και να κανονίσεις την επίσκεψη σου στις μεγαλύτερες Art Fairs του  κόσμου, να αποκτήσεις τέχνη είτε για ευχαρίστηση, είτε ως επενδυτικό αγαθό, ορθολογικά τεκμηριωμένη και επαρκώς πιστοποιημένη.

Διαβάστε την συνέχεια ΕΔΩ.