Thursday, 29 November 2012

Η χειραγώγηση του χρόνου


ΤΟ Antiques House για την δημοπρασία της 5ης Δεκεμβρίου 2012 φιλοξενεί μία ολοκληρωμένη συλλογή βρετανικών επιδαπέδιων “Grandfather’s clocks” του 18ου αιώνα, από επώνυμους κατασκευαστές της εποχής, την μοναδική στην Ελλάδα! Επιπλέον, διαθέτουμε και μια συλλογή με American Empire ρολόγια, εποχής 1830, οπότε σκεφτήκαμε να γράψουμε δυό λόγια για μια πτυχή της ιστορίας της περιόδου εν πολλοίς άγνωστη στην Ελλάδα...



του Πάρη Καπράλου

Tα πρώτα μηχανικά ρολόγια δαπέδου στην Ευρώπη κατασκευάστηκαν τον 13ο αιώνα, αλλά η ακρίβεια τους ήταν περιορισμένη. Τον 16ο αιώνα, ανακαλύφθηκαν τα ρολόγια τσέπης, αλλά ήταν πολύ μεγάλα και φοριόνταν με αλυσίδα στο λαιμό, και, βεβαίως, τα πρώτα “επιτραπέζια” -τα οποία στην πραγματικότητα έμπαιναν σε ειδικά ράφια (shelf clocks) ή ως ένθετα σε ειδικά έπιπλα, τα οποία φιλοξενούσαν τον πολύτιμο μηχανισμό της νέας εφεύρεσης (steeple clocks). Κάποια εδράζονταν σε παράπετα τζακιών και άλλες θέσεις, όταν δεν ήταν “έπιπλα” από μόνα τους, όπως τα λεγόμενα “Longcase clocks”, που -εξαιτίας του σχήματος τους- πήραν συχνά και το όνομα “ρολόι φέρετρο”. Στην σημερινή εποχή τα ρολόγια αυτά ονομάζονται στον χώρο της αντίκας διεθνώς “grandfather’s clocks” (τα ρολόγια του παππού) χωρίς να υποννοούν απαραίτητα έναν συγκεκριμένο παππού, αλλά υποδεικνύοντας το γεγονός ότι ανήκουν σε μια ξεχωριστή και λίγο απόμακρη γενιά. Παρά την πτωχή από βιβλιογραφία ή αρθρογραφία ελληνική αγορά, τα ρολόγια αυτά έχουν αποτελέσει αντικείμενο συλλεκτικού ζήλου διεθνώς, κύρους για τους κατόχους τους και μελέτης για τους ενδιαφερόμενους για την εποχή που εκτείνεται από τον 16ο αιώνα μέχρι και τον 19ο, καθώς σηματοδοτούν την διάδοση της μηχανικής και την έννοια της διευκόλυνσης με βάση το design ως καθημερινή εμπειρία, αφού οι εφευρέσεις της μπαίνουν πλέον στο σπίτι.
 



Ένας ενδιαφέρων και πρωτότυπος ανταγωνισμός ξεκίνησε στην Μ. Βρετανία από το 1690 περίπου μέχρι και τα τέλη του επόμενου αιώνα. Αρχικά δύο χώρες διαγκωνίζονταν για την αρτιότερη κατασκευή, τους ακριβέστερους μηχανισμούς και το καλύτερο σχέδια των ρολογιών: οι πραιώνιοι αντίπαλη του “εκατονταετούς” πολέμου, η Αγγλία και η Γαλλία. Σύντομα προστέθηκαν η Δανία και διάφορες γερμανικές χώρες και βασίλεια. Δεδομένης της δυσκολίας των μετακινήσεων της εποχής, του κόστους κατασκευής ενός τέτοιου ρολογιού, αλλά  και της ευπάθειας των μηχανισμών του, η εξ αποστάσεως κατασκευή και μεταφορά προκρινόταν σε ελάχιστες περιπτώσεις, γεγονός που προκάλεσε την δημιουργία πολλών μικρών εξαιρετικά εξειδικευμένων οίκων, με τοπικό χαρακτήρα. Η τεχνογνωσία εκείνη την εποχή σαφέστατα δεν διαδιδόταν εύκολα και τα “μυστικά” της τέχνης (ουσιαστικά μικρές εφευρέσεις και τεχνικές βελτιώσεις) χαρακτήριζαν τον κάθε κατασκευαστή. Στην Αγγλία υπήρχαν πάνω από 100 τέτοιοι τοπικοί κατασκευαστές και ο κάθε οίκος έχει αποδώσει δεκάδες κομμάτια σπάνια ή και μοναδικά, που αποτελούν πρώτης τάξεως συλλεκτικά αντικείμενα σήμερα.
 



Σε αυτό το πλαίσιο, οι ονομασίες “longcase clock”, “tall-case clock”, “grandfather clock” που χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν τα γνωστά επιδαπέδια ξύλινα ρολόγια – έπιπλα που συνήθως κινούνται από 1.80 μέχρι 2.50 μέτρα, είναι εκφράσεις που κατά καιρούς χρησιμοποιήθηκαν και δεν σημαίνουν κάτι διαφορετικό. Η εφεύρεση αυτού του είδους ρολογιού αποδίδεται στον άγγλο κατασκευαστή  William Clement γύρω στο 1670.
 



Αν τα ψηλά επιδαπέδια ρολόγια έχουν μία ιστορία ανταγωνισμού στην τεχνική και μηχανική αρτιότητα να πουν, κάποια άλλα ρολόγια τα shelf / steeple clocks έχουν μια ακόμα πιο περιπετειώδη πορεία. Αυτό το είδος ρολογιού που διαθέτει το Antiques House στην προαναφερθείσα δημοπρασία χαρακτηρίζεται συχνά και “Early American Clocks”. Μικρότερα σε μέγεθος αλλά όχι λιγότερο πολύπλοκα σε μηχανισμό, οι κατασκευαστές τους σκόπευαν γι’ αυτά τα ρολόγια να είναι σε θέση να μεταφερθούν και να έχουν ελπίδες να φθάσουν ακέραια στον προορισμό τους. Τα ρολόγια αυτά είναι φτιαγμένα ώστε να προσαρμόζονται σε κάποιο πλαίσιο, σε ένα άλλο έπιπλο, και πολλά από αυτά δεν είναι διακοσμημένα στις πλαϊνές ή τις οπίσθιες όψεις. Αντίθετα συχνά επιζωγραφίζονταν, ή ήταν στολισμένα με βιτρώ στην εμπρόσθια όψη. Τα παλαιότερα από τα ρολόγια αυτά ανάγονται στην περίοδο 1700 – 1800 και πολλές “καλές” οικογένειες έπαιρναν μαζί τους ένα τέτοιο ρολόι από την Ευρώπη όταν περνούσαν τον ωκεανό. Σύντομα αναπτύχθηκαν πολλοί οίκοι στην Αμερική  που κατασκεύαζαν οι ίδιοι. Μετά το 1750 εμφανίζονται πολλά επιτραπέζια ρολόγια με πλήρες design, από όλες τις πλευρές, ορισμένα από τα οποία παραμένουν ακόμα και σήμερα αντικείμενα εξαιρετικής αισθητικής και κατασκευής.
 



Σημειώνεται ότι όλα τα εικονιζόμενα ρολόγια -όλα τους εξαιρετικά σπάνια- θα διατεθούν στην προσεχή δημοπρασία του Antiques House στην Σουρωτή Θεσσαλονίκης της 5ης Δεκεμβρίου 2012. Δείτε περισσότερα: www.antiqueshouse.gr





ΥΓ. αν θέλετε να έρθετε στην δημοπρασία αλλά σας απασχολεί η μετακίνηση, δεν έχετε παρά να βρίσκεστε στον Λευκό Πύργο, πριν τις 18.00 (ξεκινάει ακριβώς), ώστε να σας μεταφέρουμε εμείς από & προς το Antiques House με το πολυτελες πούλμαν μας, την ημέρα της δημοπρασίας. Επικοινωνήστε με τον κ. Σταύρο Μυρωνίδη (6971890212) ή με τον κ. Πάρη Καπράλο (6948813460) σχετικά με τα διακριτικά του λεωφορείου, 1-2 ημέρες πριν την δημοπρασία. Η παρακολούθηση της και η μεταφορά με το πούλμαν είναι ΔΩΡΕΑΝ -ακόμη κι αν δεν "χτυπήσετε" κάποιο από τα προς πώληση Lots είναι απολύτως ελεύθερη, χωρίς κάποιο κόστος ή υποχρέωση.

EDITO | Ο ρόλος και η επίδραση του Εικαστικού Επιμελητή

Ο γράφων, ως επιμελητής της έκθεσης
του ζωγράφου Μιχάλη Τσίνογλου
στην Myrό Gallery, τον Οκτώβριο του 2016,
στην διάρκεια του στησίματος,
φωτογραφημένος από τον ίδιο τον καλλιτέχνη.
©Φωτογραφία: Μιχάλης Τσίνογλου,
All rights reserved, 2016.

Ο ρόλος του Επιμελητή και της εικαστικής επιμέλειας έχει παραμείνει σε ένα καθεστώς θολής αιώρησης στο κενό στην Ελλάδα σήμερα, με αποτέλεσμα πολλά να λέγονται, λίγα να γράφονται και σε πολλές ασυμφωνίες να οδηγούν. Συνεπώς σε αυτό το άρθρο θεωρώ άστοχο να ασχοληθώ με το τι είναι και τι δεν είναι Επιμέλεια -όπως άλλωστε θα ήταν εξίσου άστοχο να ασχοληθεί κάποιος με το τι είναι και τι δεν είναι Τέχνη. Θα ασχοληθώ με το τι μπορεί να κάνει ο Επιμελητής σήμερα και τι μπορεί να περιμένει καθένας από αυτόν στην Ελλάδα· διότι η αποτελεσματικότητα κάθε επαγγελματικής ενασχόλησης, δεν είναι διάφορη από τις δυνατότητες του ευρύτερου χώρου της  Τέχνης και την ωρίμανση του χρόνου που λαμβάνει χώρα η δραστηριότητα.

Ορισμένως, ο ρόλος της Επιμέλειας είναι να φροντίζει για μια ορθή πρόσληψη του συνόλου του εννοιολογικού περιεχομένου μιας έκθεσης αδιαχώριστα μαζί με τις αισθητικές επιλογές και τα επιδραστικά στοιχεία που επιλέγει για τα έργα του ο καλλιτέχνης απευθυνόμενος στο κοινό του, ειδικό ή/και γενικό. Ο  ρόλος της Επιμέλειας μιας σειράς έργων περιλαμβάνει την Έκθεση και Τεκμηρίωση τους με στόχο την καλύτερη πρόσληψη τους από το γενικότερο, και όχι μόνο το στενοκέφαλα εννοούμενο σαν  “φιλότεχνο” κοινό. Σε αυτό το σημείο ο ρόλος του Επιμελητή είναι καίριος, καθώς ουσιαστικά χτίζει γέφυρες και εισάγει στην ουσία του έργου του καλλιτέχνη και των έργων που αποτελούν την Έκθεση τους θεατές του με το Επιμελητικό Κείμενο. Πέραν του Επιμελητικού Κειμένου,  σημαντική θεωρείται η Επιλογή Έργων που θα εκτεθούν και η Χωροθεσία των έργων Τέχνης στον δεδομένο χώρο της έκθεσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις το ύφος ή/και το περιεχόμενο έργων που έχουν παραχθεί την ίδια χρονική περίοδο δεν εντάσσονται αρμονικά σε μια σειρά έργων που δημιουργήθηκε την ίδια περίοδο, συνεπώς η έκθεση τους τείνει να αποπροσανατολίζει ή να αντιτίθεται στο “σώμα” της σειράς, οπότε η συνέκθεση με τα υπόλοιπα έργα κρίνεται από την Επιμελητή ότι θα συμβάλλει αρνητικά στην πρόσληψη των έργων του καλλιτέχνη· τότε τα συγκεκριμένα έργα αποβάλλονται από την ύλη της έκθεσης. Ακολουθεί η Χωροθεσία των έργων τέχνης. Στον αντίποδα, ο καλλιτέχνης βρίσκεται συχνά σε μειονεκτική θέση ως προς την χωροθέτηση της έκθεσης του για ψυχολογικούς λόγους που σχετίζονται με αυτό που ξέρει για τα έργα έναντι της πρόσληψης τους από έναν λιγότερο διαμεσολαβημένο θεατή. Επιπρόσθετα θεωρείται σημαντικό αφενός να περιοριστεί η “συνομιλία” των έργων με δομικά στοιχεία του χώρου, αφετέρου η παρουσίαση τους να είναι ισορροπημένη, και, συχνά, να εκφέρεται αρμονικά ως προς  την θέαση του.


Διαβάστε την συνέχεια ΕΔΩ