Wednesday, 15 February 2012

Cover Story | Κρίση τέχνας κατεργάζεται

Αναφέρεται συχνά στον δημόσιο διάλογο ότι η κρίση αποτελεί μία ευκαιρία για την τέχνη, αφού σε περιόδους γενικευμένης δυσπραγίας, κατά το παρελθόν, η τέχνη έχει αποδώσει αριστουργήματα, και έχει ηγηθεί -αν όχι άμεσα τότε εμμέσως- των διεργασιών κοινωνικής ανάκαμψης. Η ιδιαιτερότητα της οικονομικής κρίσης, τονίζουν κάποιοι, είναι ότι ο κόσμος της τέχνης θα προσγειωθεί από την έλλειψη χρημάτων και θα πραγματοποιήσει μια στροφή στο ουσιαστικό περιεχόμενο, αφού, οι τρυφηλοί καιροί κατά τους οποίους ο,τιδήποτε μπορούσε να ονοματιστεί τέχνη και να πωληθεί σε οποιαδήποτε ονομαστική χρηματική αξία, ανάλογη της προβολής, της διαφήμισης και του marketing στο χρηματιστήριο της Τέχνης, παρήλθαν.
Αν και αληθεύει ορισμένως ότι η αξία των κορυφαίων έργων τέχνης εξαρτάται από τη διαφήμιση, το branding και οι καλλιτέχνες χειρίζονται εαυτόν επενδυτικά, ενώ παράγοντες όπως η αγορά πολλών έργων τέχνης ενός δημιουργού από κάποιον μεγιστάνα αρκεί για να μεταστραφεί υπέρ του όλη η αγορά στα πρότυπα των χρηματιστηριακών αγορών, ίσως τα πράγματα να μην είναι τόσο απλά. Ισως δεν αρκεί η εγκαθίδρυση της ανέχειας για να αναστείλει την “βία των αγορών”  που χαλιναγωγεί την αγορά Τέχνης , ή ακόμα και η απεικαζόμενη εξάρθρωση αυτής καθαυτής της αγοράς -αν βεβαίως κάτι τέτοιο θα μπορούσε να συμβεί. Η ζημιά ίσως είναι πιο συστημική απ’ ό,τι αντιλαμβανόμαστε εκ πρώτης, και επηρεάζει τη φύση της τέχνης και τον τρόπο που την αντιλαμβανόμαστε, καθώς η αγορά “σφετερίστηκε την πνευματική, αισθητική, γνωσιακή, συναισθηματική και ηθική αξία της τέχνης. Τη μετάλλαξε από κάτι υποκειμενικό και μη μετρήσιμο, σε ένα είδος συναλλάγματος προς διαχείριση, σε ιδιοκτησιακό αγαθό, σε χρηματιστηριακή αξία”, όπως γράφει σε παλιότερα της άρθρο στο περιοδικό Κοντέινερ η ιστορικός  Τέχνης Κατερίνα Γρέγου.

Αβέβαιοι, λοιπόν, για την αξία της κρίσης ως κινήτρου καλλιτεχνικής ανάτασης αποφασίσαμε να προσεγγίσουμε τους καθ’  ύλην αρμόδιους να απαντήσουν στο debate – φραστική παραλλαγή της γνωστής αρχαίας φράσης “Πενία τέχνας κατεργάζεται”: εικαστικούς δημιουργούς, που συνδιαλέγονται με την κρίση σε δύο επίπεδα. Το πρώτο είναι το επίπεδο επιρροής της κρίσης στις ζωές τους. Μπορεί ως καλλιτέχνες να το αντιμετωπίζουν διαφορετικά, με άλλα αποθέματα ψυχής ή ίσως όχι. Το δεύτερο επίπεδο επιρροής είναι είναι ο προβληματισμός αναφορικά με τον ρόλο που μπορεί να επιτελέσει η τέχνη και ο καλλιτέχνης για την ανάκαμψη από την κρίση, αφού αυτή -αποτελεί κοινή διαπίστωση- ότι είναι πρωτίστως κοινωνική, ηθική, βαθιά πολιτική, και λιγότερο οικονομική.

Οι απαντήσεις που λάβαμε παρατίθενται μαζί με μια φωτογραφία των καλλιτεχνών και ένα έργο τους συναφές με το θέμα.



Ξενής Σαχίνης
Κριση και Τέχνη, Τέχνη και Κρίση

Αγαπητοί αναγνώστες η διαχείριση του τίτλου αυτού του κειμένου δεν έγινε τυχαία. Αν είχαμε την τύχη να μη βρισκόμασταν ως Έθνος στην εξέλιξη μιας καταστροφής, ίσως να μιλούσαμε ακαδημαϊκά για την Τέχνη και την κρίση. Και μάλιστα με μια ελαφριά καρδιά. Πλην φευ βρισκόμαστε όμως μέσα σε μία τεράστια και πολυδιάστατη κρίση και η κοινωνία ζητάει απαντήσεις, για τα προβλήματά της, και από την Τέχνη. Λογικό, αφού θυμόμαστε τους καλλιτέχνες και εν γένει το πνεύμα, μόνο όταν τα πράγματα γίνονται δύσκολα. Επιλέγω όμως, να αναπτύξω το συλλογισμό μου κάτω από το πρίσμα του ενεργού καλλιτέχνη , ο οποίος πάντοτε σχολίαζε μέσω των έργων του και δεν έκανε μια τέχνη που θα ήταν ευχάριστη για να υποστηριχτεί ο ίδιος ως πρότυπο ύφους καλλιτεχνικής εργασίας και ζωής. Δηλαδή, δεν κάλυψε η ζωή και το έργο του τις ελαφρές σελίδες των περιοδικών και του τηλεοπτικού αξιολογικού συστήματος για να πουλήσει. Και αυτό χωρίς τη βοήθεια μεγάλων φορέων, όπως τα κρατικά μουσεία που έγιναν στην ουσία κρατικές γκαλερί σύγχρονων καλλιτεχνών. Οι απόψεις μου, λοιπόν, έχουν προκύψει από τις δικές μου προσωπικές εμπειρίες  σε σχέση με το σύστημα και φυσικά άλλοι συνάδελφοι καλλιτέχνες μπορεί να έχουν και διαφορετική γνώμη από τη δικιά μου. Πιστεύω όμως ότι η κρίση η οποία έγινε στην αρχή φανερή ως κρίση αξιών και αμέσως μετά ως κρίση του παγκόσμιου χρηματιστηριακού συστήματος αφορούσε ακόμα και από τα πρώτα της στάδια και τους καλλιτέχνες , οι οποίοι δεν παρήγαγαν μόνο έργα προς πώληση αλλά πρωτίστως θα έπρεπε να παράγουν έργα , φορείς ιδεών. Οι περίφημες αγορές έθιξαν και την αγορά του έργου τέχνης με τέτοιο τρόπο που στην ουσία το απομάκρυναν από τους υποψήφιους αγοραστές και μόλυναν τους καλλιτέχνες με τον ιό του άμετρου κέρδους. Ως κομμάτι της εν ύπνω και τώρα  χειμαζόμενης κοινωνίας οι καλλιτέχνες νομίζω ότι έχουμε την ευθύνη μας γιατί ενδώσαμε εύκολα τις προηγούμενες δεκαετίες στα κελεύσματα του συστήματος.Καιρός αλλαγής, λοιπόν με την πνευματικότητα της Τέχνης σε πρώτο επίπεδο, δηλαδή δίπλα στη παραγωγή της φόρμας , παραγωγή ιδέας. Κλείνω με τον Picasso : «Η τέχνη δεν έγινε για να διακοσμεί διαμερίσματα»



Ξ. Σαχίνης, Καθηγητής,
Πρόεδρος του Τμήματος Εικαστικών του Α.Π.Θ.


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
(πατήστε πάνω στα ονόματα για να δείτε τις απαντήσεις των καλλιτεχνών)



EDITO Οκτωβρίου 2016 | Το Αύριο και το Σήμερα της Τέχνης στην Ελλάδα

Γιώργος Καραφωτιάς, Άτιτλος πίνακας, Λάδι σε καμβά.
H Ελλάδα παρουσιάζει πλέον σημαντικό καλλιτεχνικό δυναμικό στις εικαστικές τέχνες, το οποίο δυστυχώς παραμένει υποπροβεβλημένο, σε σύγκριση με άλλα είδη καλλιτεχνικής παραγωγής. Συν τω χρόνω οι νέοι Έλληνες καλλιτέχνες διαμορφώνουν αυτό που ονομάζουμε νέα Ελληνική εικαστική ταυτότητα. Το ζήτημα τώρα είναι η επαρκής υποστήριξη της. Μέσα σε μια εξαιρετικά μικρή και καθόλου αναπτυγμένη αγορά, οι νέοι έλληνες εικαστικοί  καλλιτέχνες συχνά ασφυκτιούν.

- "Κρίση",  θα πείτε και θα γυρίσετε στο άλλο πλευρό. Εδώ όμως θα έχετε κάνει μεγάλο λάθος, και ο ύπνος σας δεν πρέπει να είναι καθόλου γαλήνιος, διότι σύντομα θα αντικρύσετε μία στείρα έρημο, και, το χειρότερο είναι, πως δεν θα πρόκειται για έναν εφιάλτη, αλλά για μια πραγματικότητα χωρίς προηγούμενο. Μάλιστα, αυτό το ενδεχόμενο καθίσταται πιο τραγικό, αν αναλογιστείτε  την ποιοτική αναβάθμιση των νεότερων Ελλήνων καλλιτεχνών. Σε αυτή έχουν συμβάλει τόσο οι Σχολές Καλών Τεχνών της χώρας, και νεότεροι σε ηλικία καθηγητές που είναι μέλη ΔΕΠ και διαδάσκοντες, όσο και ιδιωτικά ιδρύματα με σημαντική δράση με υποτροφίες και προγράμματα, που βελτίωσαν θεαματικά τις "παραστάσεις", το γνωσιακό και το εμπειρικό επίπεδο των νέων Ελλήνων καλλιτεχνών.

Μόλις όμως οι σπουδές ολοκληρωθούν, ο νέος Έλληνας εικαστικός καλλιτέχνης έχει να αντιμετωπίσει μία ζοφερή πραγματικότητα. Ο χώρος της τέχνης στην Ελλάδα δεν έχει τους μηχανισμούς να προβάλλει νέο και μη ήδη εγκαθιδρυμένο περιεχόμενο από την πρώτη δεκαετία της χιλιετίας και εξής. Οι ελάχιστες χιλιάδες αποδεδειγμένοι φιλότεχνοι, και οι λίγες εκατοντάδες μικρότεροι ή μεγαλύτεροι, πλην όμως σοβαροί συλλέκτες, δεν επαρκούν για να συντηρήσουν, πόρρω δε μάλλον, για να αναπτύξουν την εγχώρια αγορά. Αυτό που προβάλλεται ως εκλεκτικισμός από πολλούς, είναι πρόφαση εν αμαρτίαις και όχι επιλογή: η κεντρική σκηνή της Τέχνης στην Ελλάδα δεν έχει ισχυρό έρεισμα σε "λίγους και καλούς", αλλά  μικρή αποδοχή από όλους. Ελθούσης της κρίσης η αγορά δεν στέναξε, διότι δεν πρόλαβε ούτε στεναγμό να βγάλει! Άλλωστε, ήταν ήδη ημιθανής χτυπημένη από την διεθνοποίηση των αγορών, την αυξημένη προσβασιμότητα όσων πραγματικά αναζητούν και συλλέγουν τέχνη σε πηγές στο εξωτερικό, και βρίσκουν πληροφορίες στο διαδίκτυο. Εδώ και 5-7 χρόνια είναι πανεύκολο να εντοπίσεις εκλεκτή τέχνη στο Facebook, στην πλατφόρμα Saatchi, στο Behance Network ή/και αλλού, να μάθεις και να κανονίσεις την επίσκεψη σου στις μεγαλύτερες Art Fairs του  κόσμου, να αποκτήσεις τέχνη είτε για ευχαρίστηση, είτε ως επενδυτικό αγαθό, ορθολογικά τεκμηριωμένη και επαρκώς πιστοποιημένη.

Διαβάστε την συνέχεια ΕΔΩ.